Kısa cevap
Akıllı (çok odaklı) mercek, retina hastalığı, 1 diyoptriden yüksek düzenli astigmatizma, zonül zayıflığı veya psödoeksfoliasyon gibi durumlarda uygun olmayabilir. Glokom ve diyabet bulunan gözlerde kişiye özel değerlendirme gerekir. Uygunluk, ayrıntılı muayene ve OCT gibi tetkiklerle belirlenir; karar kişiden kişiye değişir.
Akıllı (çok odaklı) mercek her göz için uygun değildir; retina hastalıkları, belirli kornea ve lens yapısı sorunları ile bazı göz hastalıkları seçimi sınırlayabilir. Uygunluğu belirleyen şey yaşınız değil, gözünüzün ayrıntılı muayenesidir. Aşağıda hangi durumların dikkat gerektirdiğini ve nedenini sade biçimde anlatıyoruz.
Adayların ne kadarı gerçekten uygun çıkar?
Bir kamu hastanesinde yapılan bir taramada, ameliyat öncesi değerlendirilen 1200 ardışık hastanın 768'i çift taraflı ameliyat için incelemeye alınmış ve bunların 346'sı (%45,1) çok odaklı mercek için uygun bulunmuştur. Geri kalan 422 hasta (%54,9) bir veya iki göz nedeniyle dışlanmıştır. Dışlananların %28,7'sinde retina hastalığı, %28,4'ünde 1,0 diyoptriden yüksek düzenli astigmatizma ve %7,5'inde psödoeksfoliasyon ya da zonül zayıflığı bulunmuştur. Bu oranlar bir merkezin ve belirli dışlama ölçütlerinin sonucudur; sizin için aynı oran geçerli olmayabilir. Yine de uygunluğun otomatik olmadığını gösterir.
Retina hastalığı varsa çok odaklı mercek takılır mı?
Retina hastalığı, çok odaklı mercek için göreceli kontrendikasyon sayılır. Retina hastalıkları lensin performansını etkileyebilir. Koreli 111 retina uzmanıyla yapılan bir ankette uzmanlar şu durumlarda çok odaklı lens uygulamasını onaylamamıştır:
- Yaş tipi (ıslak) yaşa bağlı makula dejenerasyonu.
- Coğrafik atrofili kuru tip yaşa bağlı makula dejenerasyonu.
- Proliferatif diyabetik retinopati.
- Makula ödemi olan non-proliferatif diyabetik retinopati.
- Daha önce makulanın da ayrıldığı retina dekolmanı geçirilmiş olması, retina ven tıkanıklığı ve epiretinal membran.
Onay düzeyi hastalığın türüne ve ağırlığına göre değişmektedir. Bu sonuçlar uzman görüşüdür; mutlak bir kural değildir.
Diyabetli hastalarda durum nedir?
Çok odaklı mercekler, diyabetik retinopati ve yaşa bağlı makula dejenerasyonu gibi retina hastalıkları olan veya riski bulunan kişilerde, kontrast duyarlılığını düşürebileceği düşünüldüğü için çoğunlukla önerilmez. Bir derlemede kontrast duyarlılığı bulguları çelişkili bulunmuş; bazı çalışmalarda etkilenmezken bazılarında az ışıkta ve yüksek uzaysal frekanslarda daha kötü sonuç bildirilmiştir. Ayrıca katarakt ameliyatında ciddi komplikasyon riskini artıran etkenler arasında eşlik eden diyabetik retinopati de sayılmaktadır. Ayrıntı için diyabet hastalarında akıllı mercek yazımıza bakabilirsiniz.
Glokomda akıllı mercek kullanılabilir mi?
Glokomlu gözlerde premium mercekleri inceleyen bir sistematik derlemede 12 çalışma değerlendirilmiş; uzak görmede yüksek gözlük bağımsızlığı ve iyi hasta memnuniyeti bildirilmiştir. Yine de seçimde glokomun alt tipi, görme alanı kaybının türü ve şiddeti, göz yüzeyi hastalığı, glokom ameliyatı sonrası değişiklikler ve hastalık takibinin güvenilirliği gibi etkenler dikkate alınmalıdır. Görme alanı değerlendirmesine etkisi konusunda kanıt sınırlıdır: EDOF veya çok odaklı lens takılan glokomlu hastalara bakan bir çalışma yoktur. Bu nedenle glokomda karar çok daha dikkatli verilir. İlgili bilgi için katarakt ve glokom birlikte yazımıza göz atabilirsiniz.
Başka hangi durumlar sorun çıkarabilir?
Çok odaklı lenslerde daha kötü görme kalitesiyle ilişkilendirilen etkenler arasında ileri yaş, OCT anormallikleri, optik eksen ölçüm anormallikleri sayılır. Ayrıca yüksek düzenli astigmatizma gibi durumların önce çözülmesi gerekir, göz kuruluğu gibi yüzey sorunları ise ölçümleri etkileyebilir. Bu konuda akıllı mercek öncesinde göz kuruluğu ölçümleri etkiler mi? yazımız yol gösterebilir. Önceki lazer ameliyatı, sinir sistemi veya göz hareketleri sorunları da değerlendirme sırasında göz önüne alınır.
Uygun değilsem ne yapabilirim?
Uygun olmamanız, mercek takılamayacağı anlamına gelmez; yalnızca başka bir mercek türünün daha uygun olduğu anlamına gelir. Uygun olmamanız, iyi görmeyeceğiniz anlamına gelmez. Monofokal bir mercek, gerektiğinde gözlükle birlikte güvenli ve etkili bir seçenek olabilir. Astigmatizmanız varsa torik mercek ayrıca değerlendirilir. Karşılaştırmak için monofokal mi, akıllı mercek mi? yazımıza bakabilirsiniz. Ani görme kaybı, şiddetli ağrı ya da perde inmesi hissi durumunda ise beklemeden bir göz hekimine başvurmalısınız.
Uygunluk kararı neden kişiye özeldir?
Retina hastalığı olan kişilerde bile sonuçlar aynı değildir. Bir derlemede, eşlik eden retina hastalığı olup çok odaklı mercek takılan hastaların bildirdiği iki çalışmada görmeyle ilgili sonuçlarda anlamlı iyileşme bulunmuştur. Bu, retina hastalığının her zaman mutlak bir engel olmadığını, ancak hastalığın türü ve ağırlığının belirleyici olduğunu gösterir. Diyabetli hastalarda diyabet süresi uzadıkça ve kan şekeri ile tansiyon yüksek seyrettikçe diyabetik retinopati gelişme olasılığı artar. Bu yüzden diyabet kontrolü ve makula durumu ameliyattan önce değerlendirilir. Ameliyat öncesi, sırası ve sonrasındaki etkenlerin tümü, komplikasyonları yönetmek ve görme sonucunu iyileştirmek için önemlidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Retinası sağlıklı olan herkes çok odaklı mercek takabilir mi?
Hayır. Retina sağlıklı olsa bile astigmatizma, zonül yapısı, göz yüzeyi ve diğer ölçümler uygunluğu belirler.
Glokomum varsa akıllı mercek tamamen yasak mıdır?
Bu şekilde genelleme yapılamaz. Bazı çalışmalarda iyi sonuçlar bildirilmiştir ancak karar, hastalığın türüne ve şiddetine göre kişiye özel verilir.
Diyabetim var, ama retinam temiz. Uygun muyum?
Bu, retina ve makula muayenesi ile OCT sonuçlarına bağlıdır. Diyabet süresi ve kan şekeri kontrolü de önemlidir.
Uygunluk nasıl belirlenir?
Ayrıntılı göz muayenesi, biyometri, kornea ölçümleri ve retina görüntülemesi birlikte değerlendirilir. Sonuç kişiden kişiye değişir.
Bilimsel kaynaklar
- Halkiadakis I, Ntravalias T, Kollia E, et al.. Screening for multifocal intraocular lens implantation in cataract patients in a public hospital. Int Ophthalmol. 2024. PMID: 38507136
- Lee JH, Kong M, Sohn JH, et al.. Analysis of Korean Retinal Specialists' Opinions on Implanting Diffractive Multifocal Intraocular Lenses in Eyes with Underlying Retinal Diseases. J Clin Med. 2022. PMID: 35407444
- Hong ASY, Ang BCH, Dorairaj E, et al.. Premium Intraocular Lenses in Glaucoma-A Systematic Review. Bioengineering (Basel). 2023. PMID: 37760095
- Grzybowski A, Kanclerz P, Tuuminen R. Multifocal intraocular lenses and retinal diseases. Graefes Arch Clin Exp Ophthalmol. 2020. PMID: 31955239



