Kısa cevap
Diyabet retinadaki küçük damarları görme bozulmadan önce etkilemeye başlayabilir. Tip 2 diyabette ilk göz muayenesi tanı konduğunda, tip 1 diyabette ise diyabet başladıktan sonraki 5 yıl içinde önerilir. Sonraki kontroller genellikle yılda bir yapılır; retinopati yoksa ve kan şekeri hedef aralıktaysa aralık 1–2 yıla uzatılabilir, retinopati varsa kontroller sıklaşır.
Diyabetin gözdeki en önemli etkisi, retinayı besleyen küçük damarlarda ortaya çıkar. Bu tabloya diyabetik retinopati denir. Retinadaki ilk değişiklikler çoğu zaman görme bozulmadan başlar ve ancak göz dibi muayenesinde fark edilir. Bu nedenle diyabette göz kontrolünün zamanı, şikâyetin başlamasına göre değil; diyabetin tipine, süresine ve önceki muayene bulgularına göre belirlenir.
Diyabet retinayı ne zaman etkilemeye başlar?
Retinopati riskini en çok belirleyen etkenler diyabetin süresi ve kan şekerinin uzun dönemde hangi düzeyde seyrettiğidir. Diyabet ne kadar uzun sürerse ve kan şekeri ne kadar uzun süre hedefin üzerinde kalırsa, retina damarlarında değişiklik görülme olasılığı o kadar artar.
Tip 1 diyabette hastalığın başlangıç zamanı genellikle bellidir ve retinopati ilk birkaç yılda nadir görülür. Bu yüzden ilk kapsamlı göz muayenesi, diyabet başladıktan sonraki 5 yıl içinde önerilir.
Tip 2 diyabet ise tanı konmadan önce yıllarca belirti vermeden sürebilir. Bu nedenle bazı kişilerde diyabet tanısı konduğu sırada retinada değişiklik saptanabilir. Tip 2 diyabette ilk göz muayenesinin tanı anında yapılması bu yüzden önerilir.
Diyabet süresi ve kan şekeri dışında retinopati riskini artıran başka durumlar da vardır:
- Yüksek tansiyon
- Diyabete bağlı böbrek hastalığı (nefropati)
- Kan yağlarının (lipidlerin) yüksek seyretmesi
- Önceden diyabeti olan kadınlarda gebelik
Diyabette göz muayenesi ne zaman ve hangi sıklıkla yapılmalı?
Uluslararası kılavuzlar, ilk muayenenin zamanını ve sonraki kontrollerin sıklığını kişinin durumuna göre ayrı ayrı tanımlar. Amerikan Diyabet Derneği'nin (ADA) güncel önerileri şöyle özetlenebilir:
| Durum | İlk göz muayenesi | Sonraki kontroller |
|---|---|---|
| Erişkinde tip 1 diyabet | Diyabet başladıktan sonraki 5 yıl içinde | Genellikle yılda bir |
| Çocuk ve ergende tip 1 diyabet | Diyabet 3–5 yılını doldurduğunda; 10 yaşından ya da ergenlik başladıktan sonra | Genellikle iki yılda bir; göz hekimi bulgulara göre sıklaştırabilir |
| Tip 2 diyabet | Tanı konduğunda | Genellikle yılda bir |
| Retinopati yok, kan şekeri hedef aralıkta | — | Bir ya da daha fazla normal yıllık muayeneden sonra 1–2 yılda bir |
| Herhangi düzeyde retinopati var | — | En az yılda bir; retinopati ilerliyorsa ya da görmeyi tehdit ediyorsa daha sık |
| Önceden diyabeti olup gebelik planlayan veya gebe olan kadın | Gebelikten önce ve gebeliğin ilk üç ayında | Retinopatinin derecesine göre her üç ayda bir ve doğumdan sonraki bir yıl boyunca |
Gebelikte ilk kez ortaya çıkan gebelik diyabetinde ise retinopati riski artmadığı için gebelik süresince rutin göz muayenesi genellikle gerekmez.
Bu süreler kişiye göre değişebilir. Retinada bulunan değişikliğin evresi ve makulada ödem olup olmadığı, kontrol aralığını kısaltan başlıca etkenlerdir. Retinopatinin evreleri ve tedavi seçenekleri diyabetik retinopati nedir yazısında ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Görme iyiyse yine de göz muayenesi gerekir mi?
Evet. Diyabetik retinopatinin erken evrelerinde retinada küçük damar genişlemeleri (mikroanevrizmalar) ve noktasal kanamalar bulunabilir; ancak bunlar çoğu zaman görmeyi etkilemez. Merkezi görmeden sorumlu bölge olan makulada sıvı birikmesi (diyabetik makula ödemi) ise retinopatinin farklı evrelerinde gelişebilir. Kişi görmesindeki değişikliği fark ettiğinde, retinadaki hasar ilerlemiş olabilir.
Görme keskinliğinin tam olması retinanın sağlıklı olduğunu göstermez. Belirti vermeyen göz hastalıklarında düzenli muayenenin neden önemli olduğu, gözleriniz iyi görüyorsa göz muayenesi gerekir mi yazısında da ele alınıyor.
Diyabet göz muayenesinde neler yapılır?
Muayenede önce görme keskinliği ölçülür ve göz içi basıncı kontrol edilir. Retinanın merkezini ve çevresini ayrıntılı görebilmek için göz bebeğini büyüten damla damlatılır. Bu damla, görmeyi birkaç saat bulanıklaştırabilir ve ışığa hassasiyet yapabilir. Bu nedenle muayeneden sonra bir süre araç kullanılmaması önerilir. Damlanın neden kullanıldığı göz muayenesinde göz bebeği neden büyütülür yazısında açıklanıyor.
Retina muayenesinde saptanan bulgulara göre şu incelemeler de yapılabilir:
- OCT (optik koherens tomografi): Retina katmanlarını kesitler hâlinde gösterir. Makulada sıvı birikip birikmediğini değerlendirmek için kullanılır.
- Fundus fotoğrafı: Retinadaki değişiklikleri kaydeder ve sonraki muayenelerde karşılaştırmayı kolaylaştırır.
- FFA (göz anjiyografisi): Damarlardaki sızıntıyı, tıkanıklıkları ve yeni damar oluşumunu göstermek için gerektiğinde yapılır.
OCT'nin hangi bilgileri verdiği OCT (göz tomografisi) nedir yazısında ayrıntılı olarak anlatılıyor.
Hangi durumlarda kontrol tarihi beklenmemeli?
Acil değerlendirme gerektiren belirtiler
- Görmenin aniden azalması ya da kaybolması
- Çok sayıda yeni uçuşan cismin aniden ortaya çıkması
- Görme alanının bir bölümünde perde inmesi ya da gölge hissi
Bu belirtiler gözün içine kanama ya da retinayla ilgili başka bir acil durumla ilişkili olabilir ve aynı gün göz hekimine başvurmayı gerektirir. Hangi görme değişikliklerinin acil olduğu ani görme kaybı yazısında ayrıntılı olarak ele alınıyor.
Kontrolün öne alınmasını gerektiren durumlar
- Görmede yavaş yavaş artan bulanıklık ya da gün içinde dalgalanma
- Gebelik planlanması
- Diyabet tedavisinde kan şekerini kısa sürede belirgin biçimde düşüren bir değişiklik yapılması
Uzun süre yüksek seyreden kan şekerinin kısa sürede belirgin biçimde düşürülmesi, retinopatisi olan bazı kişilerde retinopatinin geçici olarak kötüleşmesine yol açabilir. Bu durum, kan şekerini iyileştirmenin gerekli olmadığı anlamına gelmez; tedavi değişikliğinden önce retinanın durumunun bilinmesi takibin planlanmasını kolaylaştırır. Zayıflama ve diyabet tedavisinde kullanılan ilaçlarla ilgili göz bulguları GLP-1 ilaçlarının gözlere etkileri yazısında ele alınıyor.
Sık Sorulan Sorular
Diyabet tanısı yeni kondu, hemen göz muayenesi olmalı mıyım?
Tip 2 diyabette evet. İlk göz muayenesinin tanı konduğu dönemde yapılması önerilir. Tip 1 diyabette ilk muayene, diyabet başladıktan sonraki 5 yıl içinde planlanır.
Kan şekerim kontrol altındaysa göz muayenesine gerek var mı?
Var. İyi kan şekeri kontrolü retinopatinin gelişme ve ilerleme olasılığını azaltır, ancak ortadan kaldırmaz. Bir ya da daha fazla muayenede retinopati saptanmadıysa ve kan şekeri hedef aralıktaysa, göz hekimi kontrol aralığını 1–2 yıla uzatabilir.
Gözlükçüde yapılan göz ölçümü retina muayenesi yerine geçer mi?
Hayır. Göz numarası ölçümü yalnızca kırma kusurunu belirler, retinayı değerlendirmez. Diyabetik retinopatinin saptanması için göz bebeği büyütülerek yapılan retina muayenesi gerekir.
Retina fotoğrafı tek başına yeterli mi?
Retina fotoğrafı tarama amacıyla kullanılabilir. Ancak kapsamlı göz muayenesinin yerini tutmaz. Fotoğrafta değişiklik saptanırsa ya da görüntü kalitesi yetersizse, göz hekimi tarafından ayrıntılı muayene yapılması gerekir.
Gebelik diyabeti olanların göz muayenesi olması gerekir mi?
Gebelikte ilk kez ortaya çıkan gebelik diyabetinde gebelik süresince rutin göz muayenesi genellikle gerekmez. Gebelikten önce tip 1 ya da tip 2 diyabeti olan kadınlarda ise muayene gebelikten önce ve ilk üç ayda yapılır, takip retinopatinin derecesine göre sürdürülür.
Muayenede retinopati saptanırsa ne olur?
Kontrol aralığı kısalır. Takip ya da tedavi kararı, retinopatinin evresine ve makulada ödem bulunup bulunmadığına göre verilir. Hafif retinopatide çoğu zaman düzenli takip ve diyabetin sistemik kontrolü yeterlidir; ileri evrelerde ve makula ödeminde lazer veya göz içine ilaç enjeksiyonu gibi tedaviler gündeme gelebilir.
Muayeneye giderken nelere dikkat etmeliyim?
Göz bebeğini büyüten damla görmeyi birkaç saat etkileyebileceği için muayene dönüşü araç kullanmamak daha güvenlidir. Kullanılan diyabet ilaçlarının ve son kan şekeri ölçümlerinin bilinmesi, değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Diyabette göz kontrol aralığını göz hekimi belirler. Bu karar; diyabetin tipine ve süresine, kan şekeri, tansiyon ve kan yağlarının seyrine, gebelik durumuna ve önceki muayenede retinada saptanan değişikliklere dayanır.
editör iletişim: originstudio.team@gmail.com
Bilimsel kaynaklar
- American Diabetes Association Professional Practice Committee. 12. Retinopathy, Neuropathy, and Foot Care: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S261–S276.
- Bjornstad P, et al. ISPAD Clinical Practice Consensus Guidelines 2022: Microvascular and macrovascular complications in children and adolescents with diabetes. Pediatr Diabetes. 2022.



