Kısa cevap
Katarakt, gözün içindeki doğal merceğin zamanla bulanıklaşmasıdır. İlk belirtiler arasında bulanık veya puslu görme, ışığa ve kamaşmaya duyarlılık, renklerin solması ve gece görüşünde zorluk sayılır. Tedavi genellikle ameliyatla bulanık merceğin çıkarılıp yapay mercek yerleştirilmesidir. Ani görme kaybı acil değerlendirme gerektirir.
Katarakt, gözün içindeki doğal merceğin saydamlığını yitirip bulanıklaşmasıdır. İlk belirtiler genellikle yavaş gelişir; puslu görme, ışığa duyarlılık ve gece görüşünde zorluk bunların başında gelir. Dünya genelinde kataraktın, önlenebilir körlüğün ve görme bozukluğunun en yaygın nedenlerinden biri olduğu bildirilir; iyi haber, kataraktın ameliyatla tedavi edilebilmesidir.
Katarakt nedir?
Gözün içinde, kameradaki mercek gibi çalışan saydam bir mercek vardır. Bu mercek, ışığı retinaya odaklayarak net görmemizi sağlar. Katarakt oluştuğunda merceğin içindeki proteinlerde değişiklikler olur ve mercek saydamlığını kaybeder. Işık retinaya yeterince net ulaşamaz, bu da görmenin giderek bozulmasına yol açar. Kataraktı olan göz, buğulu bir cama bakıyormuş gibi görebilir.
Katarakt neden oluşur?
Derlemelere göre katarakt vakalarının çoğu doğumdan sonra ortaya çıkar ve temel nedenleri yaşlanma ile oksidatif stresstir. Süreci hızlandırabilen, değiştirilebilen ve değiştirilemeyen başka risk etkenleri de vardır. Bunlar arasında şunlar sayılabilir:
- İleri yaş.
- Şeker hastalığı; ayrıntılar için şeker hastalığı ve katarakt yazımıza bakabilirsiniz.
- Göz travmaları ve geçirilmiş göz ameliyatları.
- Uzun süreli bazı ilaçların, örneğin kortizonun kullanımı.
- Sigara ve aşırı ultraviyole ışığa maruziyet.
- Doğuştan veya çocukluk çağında ortaya çıkan nedenler.
Bu etkenlerin her bireyde kataraktı aynı derecede etkilemediğini unutmayın.
İlk belirtiler nelerdir?
Katarakt çoğunlukla belirgin bir ağrıya yol açmadan ve yavaş ilerler; bu yüzden fark edilmesi zaman alabilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Bulanık, puslu veya sisli görme.
- Işığa duyarlılık ve kamaşma; ışıkların etrafında hale görme.
- Gece görüşünde zayıflama, özellikle karşıdan gelen araç ışıklarında rahatsızlık. Bu konuyu kataraktın gece araç kullanımına etkisi yazımızda ele aldık.
- Renklerin soluk veya sarımsı görünmesi.
- Okurken daha fazla ışığa ihtiyaç duyma.
- Gözlük numarasında sık değişiklik.
- Bir gözde çift görme.
Başlangıçta günlük işlerinizde fark etmeseniz bile çevrenizdekiler, örneğin okurken kitabı gözünüze yaklaştırdığınızı ya da gece araç kullanmaktan kaçındığınızı fark edebilir. Bu belirtiler başka göz hastalıklarında da görülebilir. Bu nedenle nedeni anlamak için muayene gerekir.
Katarakt nasıl tanınır?
Tanı, göz muayenesiyle konur. Hekim, gözbebeği büyütüldükten sonra biyomikroskopla mercekteki bulanıklığı değerlendirir. Görme keskinliği ölçülür ve gerekirse retina ile sinir yapıları da incelenir. Çünkü görme azalmasının nedeni yalnızca katarakt olmayabilir; retina veya sinir hastalıkları da benzer yakınmalara yol açabilir. Bu yüzden gözlükle düzelmeyen görme azalması olduğunda tam bir muayene önerilir.
Tedavisi nedir?
Derlemelere göre kataraktın tedavisi ameliyattır. Çoğu hastada tercih edilen yöntem, ultrason enerjisiyle bulanık merceğin parçalanıp alındığı ve yerine yapay mercek yerleştirildiği fakoemülsifikasyon ameliyatıdır. Sonuçların genel olarak iyi olduğu ve enfeksiyon gibi komplikasyonların çoğunlukla önlenebildiği ya da yönetilebildiği bildirilmektedir. Yine de her ameliyat gibi riskler barındırır. Ameliyatın aşamaları için katarakt ameliyatı nasıl yapılır yazımızı okuyabilirsiniz. Ameliyatın ne zaman gündeme geleceği ise görme ihtiyaçlarınıza ve muayene bulgularına bağlıdır; ilgili yazı: katarakt ameliyatı ne zaman yapılmalı.
Damlayla veya ilaçla geçer mi?
Derlemelerde kataraktın tedavisinin cerrahi olduğu vurgulanır. Merceğin saydamlığını geri kazandırdığı kanıtlanmış bir damla yoktur. Bu konuda sıkça yanıltıcı beyanlarla karşılaşılabilir; ayrıntılar için damlayla katarakt geçer mi yazımıza bakabilirsiniz.
Katarakt başka göz hastalıklarıyla birlikte olabilir mi?
Evet. Yaşla birlikte katarakt ile yaşa bağlı makula dejenerasyonu, glokom veya göz yüzeyi hastalıkları bir arada bulunabilir. Derlemelere göre makula dejenerasyonu olan kişilerde ameliyatın ne zaman yapılacağını, ne kadar yarar sağlayacağını ve makula hastalığının seyrini nasıl etkileyeceğini önceden kestirmek güç olabilir. Göz yüzeyi hastalıkları ise ameliyat tekniğinin seçimini, mercek gücü hesabı için yapılan ölçümleri ve ameliyat sırasındaki görünürlüğü etkileyebilir. Glokomu olan kişilerde ise katarakt ameliyatının göz basıncına etkisi ayrıca değerlendirilir; ayrıntılar için katarakt ve glokom birlikte olursa yazımıza bakabilirsiniz. Bu nedenle muayenede yalnızca merceğe değil, gözün tamamına bakılır ve görmenizi sınırlayan başka bir neden olup olmadığı araştırılır.
Muayeneye ne zaman gitmeliyim?
Gözlük numaranız sık değişiyorsa, gece araç kullanmakta zorlanıyorsanız, okurken daha fazla ışığa ihtiyaç duyuyorsanız ya da günlük işlerinizde görme sorunu yaşıyorsanız göz muayenesi yaptırmanız yerindedir. Muayene sonucunda katarakt saptanırsa ameliyat için aceleniz olmayabilir; karar, görme ihtiyaçlarınıza ve yakınmalarınıza göre birlikte verilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Katarakt ne zaman acildir?
Katarakt çoğunlukla yavaş ilerler. Ancak ani görme kaybı, şiddetli göz ağrısı, ani ışık çakmaları ya da perde inmesi hissi varsa bu katarakttan farklı bir durum olabilir ve gecikmeden göz hekimine başvurmanız gerekir.
Katarakt tekrar eder mi?
Ameliyatta doğal mercek çıkarıldığı için aynı yerde yeniden katarakt oluşmaz. Ancak yapay merceğin arkasındaki zarda bulanıklık gelişebilir. Bu konuyu ikincil katarakt yazımızda bulabilirsiniz.
Katarakt gözlükle düzelir mi?
Başlangıçta gözlük numarasını değiştirmek geçici bir yardım sağlayabilir, ancak bulanıklık ilerledikçe gözlük yetersiz kalır.
Kataraktı önlemek mümkün mü?
Yaşlanma kaynaklı kataraktı tamamen önlemek mümkün değildir. Sigaradan kaçınmak, şeker hastalığını kontrol altında tutmak ve güneşten korunmak risk etkenlerini azaltmaya yardımcı olabilir.
Bilimsel kaynaklar
- Cicinelli MV, Buchan JC, Nicholson M, et al.. Cataracts. Lancet. 2023. PMID: 36565712
- Lam D, Rao SK, Ratra V, et al.. Cataract. Nat Rev Dis Primers. 2015. PMID: 27188414
- Teh BL, Megaw R, Borooah S, et al.. Optimizing cataract surgery in patients with age-related macular degeneration. Surv Ophthalmol. 2017. PMID: 28012877



